ติดยานอนหลับได้หรือไม่? รู้จักยาลิ้นฟ้าและยากลุ่มกดประสาท

หลายคนเริ่มใช้ยานอนหลับเพราะปัญหานอนไม่หลับที่แก้ไม่ได้สักที แล้วค่อย ๆ ใช้บ่อยขึ้นโดยไม่รู้ตัว จนวันหนึ่งพบว่าถ้าไม่กินยาก็นอนไม่ได้เลย คำถามที่ตามมาคือ ยานอนหลับอย่างโรฮิปนอลหรือที่หลายคนเรียกกันว่า “ยาลิ้นฟ้า” รวมถึงยากลุ่มกดประสาทตัวอื่น ๆ ทำให้ติดได้จริงหรือไม่ และถ้าติดแล้วควรทำอย่างไร

ยากลุ่มกดประสาทคืออะไร

ยากลุ่มกดประสาท หรือ CNS Depressants เป็นกลุ่มยาที่ออกฤทธิ์ชะลอการทำงานของระบบประสาทส่วนกลาง ทำให้ร่างกายรู้สึกผ่อนคลาย ง่วงซึม และลดความวิตกกังวลลง แพทย์จึงนิยมใช้รักษาอาการนอนไม่หลับ วิตกกังวล หรือโรคลมชักในบางกรณี

กลุ่มเบนโซไดอะซีปีน

กลุ่มที่พบบ่อยที่สุดในไทย มีฤทธิ์แรงและออกฤทธิ์เร็ว ตัวอย่างที่รู้จักกันดีคือโรฮิปนอล (Rohypnol) ซึ่งมีชื่อสามัญว่าฟลูนิทราซีแพม

กลุ่มเบนโซไดอะซีปีน

กลุ่มที่พบบ่อยที่สุดในไทย มีฤทธิ์แรงและออกฤทธิ์เร็ว ตัวอย่างที่รู้จักกันดีคือโรฮิปนอล (Rohypnol) ซึ่งมีชื่อสามัญว่าฟลูนิทราซีแพม

ยาลิ้นฟ้าและโรฮิปนอลคืออะไร

“ยาลิ้นฟ้า” เป็นชื่อเรียกที่คนทั่วไปใช้เรียกโรฮิปนอล ซึ่งจัดอยู่ในกลุ่มเบนโซไดอะซีปีนที่มีฤทธิ์แรงและออกฤทธิ์เร็ว เดิมทีถูกพัฒนาขึ้นเพื่อรักษาอาการนอนไม่หลับรุนแรงในทางการแพทย์ แต่ด้วยฤทธิ์กดประสาทที่ทำให้เกิดความรู้สึกมึนเมาและผ่อนคลายอย่างรวดเร็ว จึงกลายเป็นยาที่ถูกนำไปใช้ผิดวัตถุประสงค์อย่างแพร่หลาย โดยเฉพาะในกลุ่มคนที่ต้องการความรู้สึกดังกล่าวโดยไม่ได้มีข้อบ่งชี้ทางการแพทย์รองรับ

ทำไมยากลุ่มกดประสาทถึงทำให้ติดได้ทั้งที่เป็นยาที่แพทย์สั่ง

ร่างกายดื้อยาเร็วกว่าที่คิด

จุดที่อันตรายของยากลุ่มนี้คือร่างกายจะเกิดการดื้อยาได้ค่อนข้างเร็ว เมื่อใช้ต่อเนื่องในขนาดเดิมแล้วรู้สึกว่านอนหลับได้ยากขึ้นกว่าเดิม ผู้ใช้จำนวนไม่น้อยจึงเพิ่มปริมาณเองโดยไม่ปรึกษาแพทย์ ยิ่งใช้นานเท่าไหร่ สมองก็ยิ่งปรับตัวให้ต้องพึ่งพาสารเคมีจากยาเพื่อควบคุมความรู้สึกผ่อนคลายและการนอนหลับ จนสุดท้ายร่างกายไม่สามารถทำหน้าที่เหล่านี้ได้เองตามปกติหากไม่มียา

ความเข้าใจผิดที่ทำให้ขอความช่วยเหลือช้าเกินไป

อีกปัจจัยหนึ่งที่ทำให้ยากลุ่มนี้น่ากังวลกว่ายาทั่วไปคือ ผู้ใช้จำนวนมากไม่รู้ตัวว่ากำลังติดยา เพราะมองว่าเป็นยาที่แพทย์เคยสั่งให้ ไม่ใช่ยาเสพติดผิดกฎหมาย ความคิดนี้เองที่มักทำให้การขอความช่วยเหลือล่าช้าออกไปจนอาการรุนแรงขึ้นกว่าที่ควร

สัญญาณที่บอกว่าอาจกำลังติดยานอนหลับ

• ต้องเพิ่มปริมาณยาเรื่อย ๆ เพื่อให้ได้ผลในการนอนหลับเท่าเดิม
• รู้สึกกังวลหรือหงุดหงิดหากไม่มียาติดตัว
• พยายามหยุดยาเองแล้วไม่สำเร็จ หรือมีอาการทางร่างกายตามมาเมื่อหยุด
• ใช้ยาต่อเนื่องนานกว่าที่แพทย์แนะนำโดยไม่ได้ปรึกษาซ้ำ
• ปกปิดปริมาณการใช้ยาจริงจากคนใกล้ตัวหรือแพทย์
• เริ่มมีปัญหาด้านความจำหรือสมาธิในช่วงกลางวัน ทั้งที่ไม่ได้นอนดึก

หากพบสัญญาณเหล่านี้ตั้งแต่ระยะแรก การเข้ารับคำปรึกษาแต่เนิ่น ๆ จะช่วยให้ดูแลตัวเองได้ง่ายกว่าปล่อยให้อาการรุนแรงขึ้น ลักษณะการเปลี่ยนแปลงพฤติกรรมเหล่านี้ใกล้เคียงกับอาการของผู้ติดสารเสพติดโดยทั่วไปที่มักเริ่มจากจุดเล็ก ๆ แบบนี้เช่นกัน

ผลกระทบระยะยาวต่อร่างกายและชีวิตประจำวัน

การใช้ยากลุ่มกดประสาทติดต่อกันเป็นเวลานานไม่ได้ส่งผลแค่เรื่องการนอนเพียงอย่างเดียว หลายคนเริ่มมีปัญหาด้านความจำระยะสั้น สมาธิลดลง อารมณ์แปรปรวนง่าย และในบางรายอาจมีภาวะซึมเศร้าร่วมด้วยจากการที่สมองต้องพึ่งพาสารเคมีจากยาอยู่ตลอดเวลา

นอกจากผลกระทบทางร่างกายแล้ว ความสัมพันธ์กับคนรอบข้างก็มักได้รับผลกระทบไปด้วย เพราะผู้ที่ติดยามักต้องปกปิดพฤติกรรมการใช้ยาจากครอบครัวหรือคนใกล้ชิด ซึ่งนำไปสู่ความไม่ไว้วางใจและความห่างเหินในระยะยาว

อันตรายจากการใช้ยานอนหลับร่วมกับเครื่องดื่มแอลกอฮอล์

เพราะยากลุ่มกดประสาทออกฤทธิ์กดระบบประสาทส่วนกลางอยู่แล้ว การดื่มแอลกอฮอล์ร่วมด้วยจะเสริมฤทธิ์กดประสาทให้รุนแรงขึ้นมาก อาจทำให้เกิดอาการง่วงซึมรุนแรง หายใจช้าลง หรือในกรณีที่รุนแรงอาจถึงขั้นเป็นอันตรายต่อชีวิตได้ นี่คือเหตุผลที่แพทย์เตือนเสมอว่าไม่ควรดื่มแอลกอฮอล์ในช่วงที่ใช้ยานอนหลับกลุ่มนี้ ไม่ว่าจะเป็นการใช้ตามที่แพทย์สั่งหรือการใช้ในลักษณะอื่นก็ตาม

อาการถอนยาที่อาจเกิดขึ้นเมื่อร่างกายเริ่มพึ่งพายา

เมื่อร่างกายเริ่มพึ่งพายาจนติด การหยุดยาเองโดยไม่มีการดูแลอาจก่อให้เกิดอาการถอนยาที่ค่อนข้างรุนแรง ได้แก่

• นอนไม่หลับหนักกว่าเดิม
• วิตกกังวลอย่างรุนแรง
• มือสั่น ใจสั่น
• ในบางรายอาจมีอาการชักได้หากใช้ในปริมาณมากมาเป็นเวลานาน

จึงไม่แนะนำให้หยุดยาเองแบบหักดิบ ควรอยู่ภายใต้การดูแลของแพทย์หรือสถานบำบัดที่มีความเชี่ยวชาญเฉพาะทาง

เมื่อไหร่ที่ควรขอความช่วยเหลือ

หากพบว่าตัวเองหรือคนใกล้ตัวใช้ยานอนหลับมากขึ้นเรื่อย ๆ จนควบคุมไม่ได้ นั่นคือจุดที่ควรเข้ารับคำปรึกษาจากผู้เชี่ยวชาญ ไม่ใช่เรื่องที่ต้องอายหรือปล่อยให้แก้ไขเองเพียงลำพัง การบำบัดตั้งแต่ระยะแรกจะช่วยลดความเสี่ยงของอาการถอนยารุนแรงและเพิ่มโอกาสในการฟื้นตัวได้มากกว่า สำหรับคนใกล้ตัวที่ยังลังเลว่าจะเริ่มพาคนที่รักไปบำบัดอย่างไรดี การเปิดใจคุยกันตรง ๆ ด้วยความเข้าใจมักเป็นก้าวแรกที่สำคัญที่สุด

แนวทางการบำบัดที่ควรได้รับ

การบำบัดผู้ที่ติดยากลุ่มกดประสาทมักประกอบด้วย 3 ขั้นตอนหลัก

• ประเมินระดับการพึ่งพายา เพื่อวางแผนการรักษาที่เหมาะสมกับแต่ละคน
• ดูแลช่วงถอนยาภายใต้การควบคุมของแพทย์ เนื่องจากการถอนยากลุ่มนี้มีความเสี่ยงที่ต้องเฝ้าระวังอย่างใกล้ชิด
• บำบัดทางจิตใจต่อเนื่อง เพื่อรับมือกับสาเหตุที่แท้จริงของการพึ่งพายา ไม่ใช่แค่การหยุดยาเพียงอย่างเดียว

ยาลิ้นฟ้าและยากลุ่มกดประสาทเป็นยาที่มีประโยชน์ทางการแพทย์เมื่อใช้อย่างถูกต้อง แต่ก็มีความเสี่ยงที่จะนำไปสู่การติดยาได้ไม่ต่างจากสารเสพติดชนิดอื่น หากสังเกตเห็นสัญญาณของการพึ่งพายาไม่ว่าจะในตัวเองหรือคนใกล้ตัว การเข้ารับคำปรึกษาตั้งแต่เนิ่น ๆ คือทางออกที่ปลอดภัยและมีโอกาสฟื้นตัวได้มากที่สุด

ไลท์เฮ้าส์เป็นศูนย์บำบัดและฟื้นฟูผู้ติดยาเสพติดและแอลกอฮอล์ในกรุงเทพฯ ที่ได้รับการรับรองมาตรฐาน ดูแลผู้ป่วยเป็นรายบุคคลโดยทีมผู้เชี่ยวชาญที่ผ่านการอบรมเฉพาะทาง หากคุณหรือคนใกล้ตัวกำลังเผชิญปัญหาการติดยานอนหลับ ติดต่อขอคำปรึกษาได้ที่ 085 213 2179 หรืออีเมล [email protected]