Nitazene คืออะไร ทำไมโอปิออยด์สังเคราะห์ชนิดนี้จึงต้องระวัง

Nitazene หรือไนตาซีน เป็นชื่อของกลุ่มโอปิออยด์สังเคราะห์ที่อาจยังไม่คุ้นหูเท่ากับเฮโรอีน มอร์ฟีน หรือเฟนทานิล แต่ในช่วงหลังมีการตรวจพบสารกลุ่มนี้ในยาและสารผิดกฎหมายหลายรูปแบบ และ Nitazene บางชนิดสามารถออกฤทธิ์กดระบบประสาทและการหายใจได้รุนแรง

สิ่งที่ทำให้ Nitazene น่ากังวลไม่ได้มีเพียงเรื่องความแรงของสาร ผู้ใช้อาจไม่รู้ด้วยซ้ำว่าสิ่งที่ได้รับมี Nitazene ปะปนอยู่ โดยเฉพาะยาเม็ด ผง หรือสารที่มาจากแหล่งที่ไม่สามารถตรวจสอบส่วนประกอบได้ ทำให้ยากที่จะรู้ว่าสารที่ได้รับจริงคืออะไร มีความเข้มข้นเท่าใด และจะส่งผลต่อร่างกายอย่างไร

Nitazene คืออะไร

Nitazene เป็นชื่อเรียกของกลุ่มสารหลายชนิด ไม่ได้หมายถึงสารเพียงตัวเดียว จึงอาจพบการใช้คำว่า Nitazenes เมื่อต้องการกล่าวถึงสารในกลุ่มนี้โดยรวม สารแต่ละชนิดมีโครงสร้างทางเคมีใกล้เคียงกัน แต่ไม่ได้หมายความว่าจะมีความแรงหรือส่งผลต่อร่างกายในระดับเดียวกันทั้งหมด

สารกลุ่ม Nitazene ถูกพัฒนาขึ้นตั้งแต่หลายสิบปีก่อนระหว่างการศึกษาสารที่อาจนำมาใช้ระงับอาการปวด แต่ไม่ได้ถูกนำมาใช้เป็นยาทางการแพทย์ทั่วไป ต่อมามีการตรวจพบ Nitazenes บางชนิดในตลาดยาเสพติดผิดกฎหมาย และมีรายงานเกี่ยวข้องกับภาวะได้รับสารเกินขนาดในหลายประเทศ

Nitazene เป็นโอปิออยด์ประเภทใด

หากอธิบายว่า opioid คืออะไร แบบง่ายที่สุด โอปิออยด์คือกลุ่มสารที่ออกฤทธิ์กับตัวรับโอปิออยด์ในสมองและส่วนต่าง ๆ ของร่างกาย ระบบนี้มีส่วนเกี่ยวข้องกับการรับรู้ความเจ็บปวด รวมถึงการทำงานของระบบประสาทและการหายใจ

โอปิออยด์มีหลายประเภท บางชนิดใช้เป็นยาทางการแพทย์ เช่น มอร์ฟีนและเฟนทานิล ส่วน Nitazene จัดเป็นโอปิออยด์สังเคราะห์ หรือ synthetic opioids ซึ่งสร้างขึ้นผ่านกระบวนการทางเคมี ด้วยเหตุนี้จึงอาจพบคำว่า nitazene opioid ในแหล่งข้อมูลภาษาอังกฤษที่กล่าวถึงสารกลุ่มนี้

ทำไม Nitazene จึงถูกจับตามอง

Nitazene บางชนิดมีฤทธิ์สูง ปริมาณที่ได้รับจึงมีผลอย่างมากต่อการตอบสนองของร่างกาย โดยเฉพาะการกดระบบประสาทและการหายใจ แต่ความเสี่ยงไม่ได้เกิดจากความแรงของสารเพียงอย่างเดียว

ในตลาดยาเสพติดผิดกฎหมาย ผู้ใช้ไม่สามารถตรวจสอบส่วนประกอบและความเข้มข้นของสิ่งที่ได้รับได้เหมือนยาที่ผลิตภายใต้มาตรฐานทางการแพทย์ ยาเม็ดหรือผงที่ดูเหมือนกัน หรือถูกเรียกด้วยชื่อเดียวกัน อาจมีส่วนประกอบแตกต่างกันในแต่ละครั้ง

ผู้ใช้อาจได้รับ Nitazene โดยไม่รู้ตัว

นี่เป็นอีกเหตุผลที่ทำให้ Nitazene ได้รับความสนใจมากขึ้น มีการตรวจพบสารกลุ่มนี้ในผลิตภัณฑ์หลายรูปแบบ ทั้งยาเม็ดและผง รวมถึงผลิตภัณฑ์ที่ผู้ใช้อาจเข้าใจว่าเป็นสารชนิดอื่น

ผู้ใช้จึงไม่จำเป็นต้องตั้งใจหา Nitazene มาใช้โดยตรงจึงจะมีความเสี่ยง บางคนอาจได้รับโอปิออยด์ชนิดนี้จากสารที่ไม่สามารถตรวจสอบส่วนประกอบได้ หรือใช้ในปริมาณเท่าเดิมกับที่เคยใช้ แต่สารที่ได้รับในครั้งนั้นกลับมีส่วนประกอบหรือความแรงต่างออกไป

รูปลักษณ์ของสารไม่สามารถบอกส่วนประกอบได้

ยาเม็ดที่มีสี รูปร่าง หรือเครื่องหมายเหมือนกันไม่ได้เป็นหลักประกันว่าจะมีส่วนประกอบเหมือนกัน โดยเฉพาะผลิตภัณฑ์ที่ไม่ได้มาจากระบบการผลิตยาที่ถูกต้อง

เช่นเดียวกับสารชนิดผง การดูด้วยตาไม่สามารถบอกได้ว่ามี Nitazene หรือโอปิออยด์ชนิดอื่นปะปนอยู่หรือไม่ ความไม่แน่นอนนี้ทำให้ผู้ใช้อาจประเมินความเสี่ยงจากประสบการณ์การใช้ครั้งก่อนเพียงอย่างเดียวไม่ได้

Nitazene ต่างจากเฟนทานิลอย่างไร

Nitazene มักถูกกล่าวถึงควบคู่กับเฟนทานิล เนื่องจากทั้งสองอยู่ในกลุ่มโอปิออยด์สังเคราะห์และสามารถกดระบบประสาทและการหายใจได้ แต่ไม่ได้เป็นสารชนิดเดียวกัน

เฟนทานิลเป็นยาที่มีการใช้ทางการแพทย์ภายใต้การควบคุม เช่น สำหรับระงับอาการปวดในบางกรณี ส่วน Nitazene เป็นชื่อของกลุ่มสารหลายชนิดและไม่ได้ถูกนำมาใช้เป็นยาทางการแพทย์ทั่วไป

ความแรงของ Nitazene แต่ละชนิดยังแตกต่างกัน จึงไม่ควรเหมารวมว่า Nitazene ทุกชนิดแรงกว่าเฟนทานิล สิ่งที่ต้องระวังสำหรับโอปิออยด์ทั้งสองกลุ่มคือ เมื่อได้รับในระดับที่มากเกินกว่าร่างกายจะรับได้ การหายใจอาจช้าลงจนเกิดอันตราย

เมื่อได้รับ Nitazene มากเกินไปจะเกิดอะไรขึ้น

เมื่อได้รับ Nitazene หรือโอปิออยด์ชนิดอื่นในปริมาณที่ร่างกายรับไม่ไหว อาจนำไปสู่การได้รับยาเสพติดเกินขนาด โดยโอปิออยด์สามารถกดการทำงานของระบบประสาทส่วนกลาง โดยเฉพาะระบบที่ควบคุมการหายใจ ผู้ใช้อาจเริ่มง่วงซึม ตอบสนองต่อสิ่งรอบตัวลดลง และหายใจช้าหรือตื้นกว่าปกติ หากการหายใจลดลงมาก ร่างกายและสมองจะได้รับออกซิเจนไม่เพียงพอและอาจเป็นอันตรายถึงชีวิต

อาการที่ควรสังเกต

อาการที่อาจเกิดขึ้นเมื่อได้รับ Nitazene หรือโอปิออยด์มากเกินไป ได้แก่

• ง่วงมากผิดปกติหรือปลุกไม่ตื่น
• ไม่ตอบสนองเมื่อเรียกหรือสัมผัส
• หายใจช้า หายใจตื้น หรือมีช่วงที่หยุดหายใจ
• มีเสียงหายใจผิดปกติ
• รูม่านตาหดเล็ก
• ผิวหนังซีดหรือเย็น
• ริมฝีปากหรือปลายเล็บมีสีคล้ำ

อาการไม่จำเป็นต้องเกิดครบทุกข้อ หากพบว่าผู้ที่ใช้สารหมดสติ ไม่ตอบสนอง หรือหายใจผิดปกติ ควรมองว่าเป็นสถานการณ์ฉุกเฉิน

หากพบอาการรุนแรงควรทำอย่างไร

หากผู้ที่ใช้สารหมดสติหรือหายใจผิดปกติ ควรติดต่อบริการการแพทย์ฉุกเฉินทันที ไม่ควรรอดูว่าอาการจะดีขึ้นเอง เพราะภาวะได้รับโอปิออยด์เกินขนาดสามารถทำให้การหายใจลดลงจนเป็นอันตรายถึงชีวิตได้

หากทราบว่าสารที่ใช้คืออะไร ใช้เมื่อใด หรือมีการใช้แอลกอฮอล์ ยา หรือสารชนิดอื่นร่วมด้วย ควรแจ้งข้อมูลที่ทราบแก่บุคลากรทางการแพทย์เพื่อประกอบการประเมินและดูแลผู้ป่วย

การใช้ Nitazene ต่อเนื่องทำให้เสพติดได้หรือไม่

Nitazene ออกฤทธิ์ในระบบโอปิออยด์เช่นเดียวกับสารชนิดอื่นในกลุ่มนี้ การใช้ต่อเนื่องสามารถทำให้ร่างกายเกิดการปรับตัว บางคนอาจต้องใช้ปริมาณมากขึ้นเพื่อให้ได้ผลใกล้เคียงเดิม ขณะที่เมื่อหยุดหรือลดการใช้ก็อาจเกิดอาการถอน

อาการหลังหยุดใช้อาจมีทั้งกระสับกระส่าย ปวดเมื่อย นอนไม่หลับ คลื่นไส้ เหงื่อออก หรือมีความอยากกลับไปใช้สารอีกครั้ง ลักษณะและความรุนแรงของอาการแตกต่างกันตามรูปแบบการใช้สารและร่างกายของแต่ละคน

เมื่อร่างกายเริ่มปรับตัวต่อการใช้โอปิออยด์ การลดหรือหยุดใช้หลังจากใช้ต่อเนื่องอาจทำให้เกิดอาการถอนยาเสพติด ซึ่งอาการและความรุนแรงจะแตกต่างกันตามชนิดของสาร รูปแบบการใช้ และแต่ละบุคคล

สัญญาณว่าการใช้สารเริ่มควบคุมได้ยาก

ปัญหาจากการใช้โอปิออยด์ไม่จำเป็นต้องเริ่มจากเหตุการณ์ฉุกเฉินเสมอไป บางคนอาจเริ่มสังเกตว่าตัวเองใช้บ่อยขึ้น ต้องการปริมาณมากกว่าเดิม หรือพยายามหยุดแล้วเกิดการกลับไปเสพซ้ำ ซึ่งอาจเกี่ยวข้องกับทั้งความอยากสาร สภาพแวดล้อม และสถานการณ์ที่กระตุ้นให้กลับไปใช้

หากต้องใช้สารเพื่อหลีกเลี่ยงอาการถอน ใช้ต่อแม้เริ่มกระทบการทำงาน ความสัมพันธ์ หรือสุขภาพ หรือรู้สึกว่าการหาสารและการใช้สารเข้ามามีบทบาทในชีวิตมากขึ้น สิ่งเหล่านี้เป็นสัญญาณที่ไม่ควรมองข้าม

การเข้ารับการประเมินตั้งแต่ช่วงนี้ช่วยให้ผู้เชี่ยวชาญพิจารณาได้ว่าควรดูแลส่วนใดบ้าง ทั้งอาการถอน สุขภาพกาย สุขภาพจิต และปัจจัยที่เกี่ยวข้องกับการกลับไปใช้สาร

Nitazene เป็นเรื่องที่คนทั่วไปควรรู้หรือไม่

ปัจจุบันยังไม่มีข้อมูลสาธารณะที่ชัดเจนเพียงพอที่จะสรุปว่า Nitazene เป็นยาเสพติดที่แพร่หลายในประเทศไทย แต่มีการตรวจพบสารกลุ่มนี้ในหลายประเทศ ขณะเดียวกันตลาดยาเสพติดสังเคราะห์และสารออกฤทธิ์ทางจิตชนิดใหม่ในภูมิภาคเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ก็มีการเปลี่ยนแปลงอยู่ตลอด

การรู้จักชื่อไนตาซีนจึงไม่ได้มีไว้เพื่อสร้างความกังวลว่าสารชนิดนี้จะอยู่ในยาเสพติดทุกอย่าง แต่ช่วยให้เข้าใจว่าตลาดยาเสพติดสังเคราะห์สามารถเปลี่ยนแปลงได้ และสารที่ผู้ใช้ได้รับจริงอาจไม่ตรงกับสิ่งที่คิดว่ากำลังใช้

สำหรับผู้ที่ใช้สารหรือมีคนใกล้ตัวใช้สาร การสังเกตอาการผิดปกติ โดยเฉพาะอาการหมดสติ ไม่ตอบสนอง และการหายใจที่เปลี่ยนไป จึงมีความสำคัญมากกว่าการพยายามระบุด้วยตัวเองว่าสารที่ได้รับคือ Nitazene หรือสารชนิดใด

สรุป

Nitazene เป็นกลุ่มโอปิออยด์สังเคราะห์ที่ประกอบด้วยสารหลายชนิดและมีระดับความแรงแตกต่างกัน ความเสี่ยงไม่ได้อยู่เพียงที่ฤทธิ์ของ Nitazene แต่รวมถึงโอกาสที่สารจะปรากฏอยู่ในผลิตภัณฑ์ที่ผู้ใช้ไม่ทราบส่วนประกอบหรือเข้าใจว่าเป็นสารชนิดอื่น

หากพบอาการหมดสติ ไม่ตอบสนอง หรือหายใจผิดปกติหลังใช้สาร ควรขอความช่วยเหลือทางการแพทย์ทันที ส่วนผู้ที่เริ่มควบคุมการใช้สารไม่ได้ ใช้บ่อยหรือมากขึ้น หรือพยายามหยุดแล้วกลับไปใช้ซ้ำ การเข้ารับการประเมินสามารถช่วยวางแนวทางการดูแลให้เหมาะกับรูปแบบการใช้สารและปัจจัยของแต่ละคนได้

Lighthouse Thailand ให้การดูแลผู้ที่มีปัญหาจากยาเสพติดและแอลกอฮอล์ โดยพิจารณาทั้งรูปแบบการใช้สาร สุขภาพกาย สุขภาพจิต และปัจจัยที่เกี่ยวข้อง เพื่อวางแนวทางการบำบัดให้เหมาะกับแต่ละบุคคล